Związek partnerski, konkubinat a podatki

W polskim prawie podatkowym nie istnieje pojęcie związku partnerskiego, konkubinatu ani wspólnego pożycia jako kategorii dającej ulgi bądź preferencje podatkowe. Preferencje podatkowe uzyskać mogą wyłącznie związki małżeńskie zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego.

Z punktu widzenia organów podatkowych osoby żyjące w związkach nieformalnych traktowane są jako podmioty całkowicie wobec siebie obce. Identyczny reżim prawny stosuje się do par heteroseksualnych oraz par tej samej płci.

Ze względu na brak ustawowej regulacji związków partnerskich tej samej płci w Polsce, osoby tworzące takie relacje nie mają prawnych możliwości skorzystania z preferencji zastrzeżonych dla małżonków, co stawia je w identycznej sytuacji podatkowej jak konkubentów heteroseksualnych. W tej samej sytuacji pozostawaliby małżonkowie, którzy zdecydowaliby się wyłącznie na ślub kościelny, pomijając zupełnie instytucje aktu małżeństwa przed urzędnikiem stanu cywilnego (gdy kierownik urzędu stanu cywilnego nie sporządziłby aktu małżeństwa).

Jak wskazał Dyrektor KAS w interpretacji z 19.06.2026r. (sygn. akt 0114-KDIP3-2.4011.440.2026.3.AC) “Czym innym jest zawarcie małżeństwa według przepisów prawa polskiego, a czym innym uznanie (obowiązek uznania) małżeństwa zawartego w innym państwie członkowskim przez osoby tej samej płci w trakcie wykonywania prawa przewidzianego w art. 21 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.” W efekcie do transkrybowanych aktów małżeństwa nie stosuje się preferencji podatkowych.

Analiza przepisów pokazuje jednoznacznie, że brak formalizacji związku niesie za sobą realne skutki finansowe. Takie czynności, jak przelewanie pieniędzy na wspólne zakupy, spłacanie rat kredytu hipotecznego za partnera, zakupy nieruchomości czy rozliczenia po ewentualnym rozstaniu, mogą wywołać nieoczekiwane obowiązki na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) oraz podatku od spadków i darowizn.

Poniższa tabela stanowi zbiorcze zestawienie najważniejszych różnic w traktowaniu podatkowym i prawnym małżeństw oraz związków partnerskich (zarówno heteroseksualnych, jak i tej samej płci) w dwunastu kluczowych sytuacjach życiowych.

Najlepszy sposób na Twoje ulgi i odliczenia w PIT to Program e-pity^®
Nie musisz liczyć ulgi i odliczeń w PIT za 2026 ręcznie. Sprawdź wysokość Twoich ulgi, odliczeń i zwrotu podatku kompleksowo, także z uwzględnieniem nowej kwoty wolnej od podatku w PIT.
Ulgi i odliczenia wylicz w Programie e-pity 2026 i wyślij swój PIT 2026 online

System opodatkowania nieodpłatnych przysporzeń majątkowych (darowizn, spadków, nieodpłatnych świadczeń) opiera się na podziale podatników na grupy podatkowe, uzależnione od stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa. Ustawa o podatku od spadków i darowizn wyróżnia trzy podstawowe grupy:

• tzw. grupa 0 (obejmująca małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę), której członkowie mogą skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku od darowizn i spadków bez względu na wartość przekazywanego majątku, pod warunkiem zgłoszenia nabycia do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy,
• Grupa I: Obejmuje najbliższą rodzinę (małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, ojczyma, macochę, pasierba, teściów, zięcia i synową). W ramach tej grupy funkcjonuje grupa 0 brak objęcia grupą 0 (teściów, zięcia i synową) lub niezłożenie SD-Z2 w grupie 0 oznacza, że podatek zostanie pobrany podatek ale dopiero jeśli przekroczony zostanie 5 letni limit; najwyższy dla wszystkich grup podatkowych; podatek w tej grupie ustala się według najniższej stawki a limit poniżej którego podatek w ogóle nie wystąpi - jest w najwyższej wartości; Grupa II: Obejmuje dalszą rodzinę (np. zstępnych rodzeństwa, rodzeństwo rodziców, małżonków rodzeństwa).
• Grupa III: Obejmuje wszystkich pozostałych nabywców majątku, w tym osoby niespokrewnione.

Osoby pozostające w związku nieformalnym (konkubinacie lub związku partnerskim tej samej płci) są zaliczane do III grupy podatkowej. W konsekwencji partnerzy nie mogą korzystać z ulg przewidzianych dla grupy 0 i podlegają rygorystycznym limitom podatkowym.

Jak ustalić kwotę podlegającą opodatkowaniu?

Dla nabywców zaliczonych do III grupy podatkowej kwota wolna od podatku od spadków i darowizn wynosi zaledwie 5 733 zł. Należy pamiętać o kluczowej zasadzie kumulacji wartości nabytego majątku. Przy obliczaniu kwoty wolnej sumuje się wartość ostatniej darowizny lub spadku z wartością rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku nabycia oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Limit 5 733 zł nie dotyczy zatem pojedynczej transakcji, lecz łącznej sumy świadczeń przekazanych od partnera w ciągu 5 lat.

Przykład:
Jan i Joasia pozostają parą, żyją razem mają wspólne dziecko. W 2025 r. Jan przekazał 3000 zł na kupno przez Joasię prezentu dla jej rodziców. Co miesiąc Jan płaci za wspólne mieszkanie po 2000 zł miesięcznie. Nadal limit nie został przekroczony - do limitu wliczamy wyłącznie 3000 zł, natomiast wspólne gospodarstwo domowe to wydatki stałe między partnerami.

Dziecko partnera a podatki, przed i po przysposobieniu, pasierb, ojczym, macocha

Dziecko partnera pozostaje w III grupie podatkowej aż do momentu, gdy nie dojdzie do jednej z dwóch czynności między partnerami.

Po pierwsze, w przypadku przysposobienia dziecka, dziecko traktowane będzie jak własne (0 lub I grupa podatkowa, prawo do zwolnienia z opodatkowania). Po drugie - jeśli dojdzie do zawarcia nowego związku małżeńskiego, dziecko będzie pasierbem nowego małżonka (dawnego partnera) a partner - jego ojczymem lub macochą. Tu również wystąpi podstawa do zaliczenia tych osób do 0 lub I grupy podatkowej i zastosowania zwolnienia z podatków.

Nie ma w tym zakresie znaczenia ograniczenie lub pozbawienie władzy rodzicielskiej faktycznego drugiego rodzica dziecka (tego rodzica, który pozostaje poza związkiem partnerskim).

Przykład:
Na komunię dziecko dostaje od partnerki jego ojca hulajnogę elektryczną za 7.000 zł. Prezent jest opodatkowany.

Przykład:
Partner matki daje dziecku co miesiąc kieszonkowe 100 zł, dodatkowo na święta Bożego Narodzenia i Wielkiej Nocy daje prezenty o wartości po 200 zł. Już w 4 roku takiej sytuacji przekroczony zostanie limit III grupy podatkowej a w efekcie każdy kolejny podarunek na rzecz dziecka partnerki będzie opodatkowaną darowizną, która nie skorzysta ze zwolnienia.

Bardzo szczegółowo należy również ustalać na czyją rzecz przekazywane są poszczególne kwoty w związku partnerskim. Darowizny na rzecz partnera objęte są osobnym zwolnieniem a na rzecz każdego z jego dzieci - osobnym. W efekcie kwoty zwolnione z podatku mogą się sumować.

Przykład:
Partner finansuje wyjazd dziecka na wakacje dla partnerki oraz jej 3 dzieci do Grecji na 2 tygodnie w biurze podróży - wręcza im prezent w postaci biletów na wyjazd. Cena pojedynczego wyjazdu to 3000 zł. Łącznie to 12.000 zł. Ze względu na to, że świadczenie nastąpi niezależnie na rzecz każdej z osób - podatek od darowizny nie wystąpi.

Faktury na ulgi podatkowe w związku partnerskim

W sytuacji, w której partnerzy mieszkają wspólnie lub posiadają wspólny majątek może dojść do sytuacji, gdy dokonują wspólnie zakupów rozliczanych następnie w ramach ulg podatkowych. W tym przypadku każdy z nich musi posługiwać się własnymi dokumentami, wystawionymi na własne imię i nazwisko. Dodatkowo, to korzystający z ulgi musi samodzielnie dokonać zapłaty za koszt odliczany następnie w rozliczeniach podatkowych. Przykładem mogą być imienne faktury w ramach ulgi internetowej.

Dokładnie ten sam mechanizm działałby w przypadku wydatku na wspólną nieruchomość, w której dokonywany jest remont, za który wydatki rozliczane są w ramach ulgi termomodernizacyjnej.

Każda z innych ulg podatkowych również przysługuje jednemu z partnerów, jeśli wydatek ponoszony jest samodzielnie, zatem nie zostaje on wykonany za podatnika przez jego partnera. W sytuacji odmiennej dochodziłoby do tego, że wydatek poniosła osoba postronna, a podatnik próbuje taki koszt rozliczyć w swoim zeznaniu podatkowym.

Jak wyglądają stawki podatku dla darowizn w III grupie podatników (podatek od darowizny między partnerami)?

Nadwyżka ponad kwotę wolną od podatku (5 733 zł) podlega opodatkowaniu według progresywnej skali. Wysokość podatku wylicza się na podstawie poniższych progów:

Świadomość stosowania tych stawek jest kluczowa, gdyż w przypadku dużych darowizn (np. środków na wkład własny do kredytu) efektywna stawka podatkowa szybko osiąga maksymalny poziom 20%.

Na czym polega sankcyjna stawka podatku 20%?

Jeżeli partner otrzyma od drugiego partnera darowiznę przekraczającą kwotę wolną, nie zgłosi jej do urzędu skarbowego na formularzu SD-3 w terminie 1 miesiąca i nie zapłaci należnego podatku, a fakt otrzymania darowizny zostanie ujawniony dopiero w trakcie czynności sprawdzających, postępowania podatkowego lub kontroli skarbowej, organ podatkowy nałoży sankcyjną stawkę podatku w wysokości 20% od całej wartości darowizny. W takiej sytuacji podatnik traci prawo do stosowania niższych progów (12% i 16%) oraz do odliczenia kwoty wolnej od podatku.

Wiele par  decyduje się na założenie wspólnego rachunku bankowego, wychodząc z założenia, że rozwiąże to wszelkie problemy formalne i uczyni zgromadzone tam środki wspólnym majątkiem. Przepisy prawa bankowego oraz podatkowego weryfikują to przekonanie w sposób jednoznaczny.

Jaki jest prawny charakter wspólnego rachunku bankowego?

Zgodnie z Prawem bankowym oraz ugruntowaną linią orzeczniczą organów podatkowych, samo posiadanie wspólnego rachunku bankowego ma charakter wyłącznie techniczno-organizacyjny i nie przesądza o prawie własności środków zgromadzonych na tym rachunku. Rachunek bankowy jest jedynie umową cywilnoprawną z bankiem, określającą zasady dysponowania pieniędzmi, a nie instrumentem zmieniającym stosunki własnościowe.

Oznacza to, że jeśli Partner A przelewa swoje wynagrodzenie za pracę (np. 12 000 zł) na wspólne konto bankowe, to pieniądze te stanowią w całości wyłączną własność Partnera A. Sam fakt, że Partner B posiada uprawnienie do dokonywania przelewów i wypłat z tego konta, nie czyni go współwłaścicielem zgromadzonych tam kwot.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Sam transfer środków na wspólny rachunek bankowy nie rodzi jeszcze obowiązku w podatku od spadków i darowizn. Aby można było mówić o darowiźnie podlegającej opodatkowaniu, muszą zostać spełnione dwa warunki:

1. Musi wystąpić wola obdarowania – nieodpłatne przekazanie majątku kosztem majątku Partnera A.
2. Musi nastąpić przysporzenie majątkowe – Partner B musi odnieść trwałą, osobistą korzyść majątkową.

Jeżeli pieniądze wpłacone przez Partnera A leżą na wspólnym koncie lub są przeznaczane na bieżące opłaty domowe, nie dochodzi do darowizny. Obowiązek podatkowy powstaje natomiast w momencie, gdy Partner B wykorzysta środki pochodzące od Partnera A na swój osobisty cel wyłączny.

Jako przykłady osobistego celu wyłącznego wskazuje się:

• Zakup samochodu zarejestrowanego wyłącznie na Partnera B.
• Przelew środków ze wspólnego konta na indywidualne konto oszczędnościowe Partnera B.
• Spłatę osobistego kredytu lub długu Partnera B.
• Zakup akcji, obligacji lub udziałów w spółce na nazwisko Partnera B.

W takich sytuacjach, jeżeli wartość wykorzystanych środków przekroczy kwotę 5 733 zł w okresie 5 lat, Partner B staje się obdarowanym i ma obowiązek złożyć deklarację SD-3 oraz zapłacić podatek według stawek dla III grupy.

Jak bezpiecznie opisywać przelewy bankowe?

Praktyka kontrolna urzędów skarbowych pokazuje, że tytuł przelewu jest jednym z pierwszych dowodów analizowanych podczas czynności sprawdzających. Błędne sformułowanie opisu transakcji może wywołać spór z organem podatkowym.

Partnerzy powinni stosować precyzyjne opisy odzwierciedlające rzeczywisty cel gospodarczy przepływu pieniędzy.

Wskazane opisy przelewów:

• „Zwrot za zakupy spożywcze z dnia [data]”
• „Rozliczenie opłat za czynsz i media za miesiąc [miesiąc]”
• „Udział w kosztach utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego”
• „Zaliczka na wspólne rachunki i zakupy domowe”

Opisy wysoce ryzykowne (sugerujące darowiznę):

• „Darowizna”, „Prezent”, „Dla Ciebie”
• „Zasilenie konta”, „Na dowolne cele”
• „Pomoc finansowa”

Jednym z najważniejszych i najbardziej skomplikowanych zagadnień dla par nieformalnych jest rozróżnienie pomiędzy opodatkowaną darowizną a nieopodatkowanym pokrywaniem kosztów wspólnego życia. Zgodnie z Kodeksem cywilnym przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. W relacjach konkubenckich pojawia się pytanie, czy każde przeznaczenie pieniędzy przez jednego partnera na cele drugiego jest darowizną.

Orzecznictwo sądów administracyjnych – w tym kluczowy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2024 r. (sygn. akt III FSK 1463/22) oraz wcześniejszy wyrok NSA z dnia 11 października 2013 r. (sygn. akt II FSK 2770/11) – wypracowało jednolite stanowisko. Środki przekazywane przez jednego z partnerów i zużywane na zwykłe, bieżące koszty wspólnego gospodarstwa domowego nie stanowią darowizny w rozumieniu Kodeksu cywilnego i ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do kategorii tej zalicza się opłaty za wynajem mieszkania, media (prąd, gaz, woda, internet), żywność, odzież, środki czystości, leki oraz wydatki związane z wychowywaniem wspólnych dzieci. Racją opodatkowania darowizny jest realne wzbogacenie się obdarowanego. Ponoszenie kosztów wspólnej egzystencji nie prowadzi do powstania po stronie drugiego partnera trwałego majątku, lecz służy zaspokojeniu bieżących potrzeb bytowych obojga partnerów.

W tym kontekście należy jednak uważać na świadczenia nieodpłatne stanowiące przychód między partnerami. Nie pozostają oni w grupie Ii II między którymi nieodpłatne usługi (np. przekazanie rzeczy do swobodnego użytku) stanowi świadczenie zwolnione z podatku. Każda sytuacja inna niż zwykłe bieżące koszty wspólnego gospodarstwa domowego stanowi ryzyko przychodu po stronie partnera otrzymującego świadczenie nieodpłatne. 

Przykład:
Partner użycza swojej partnerce magazyn, który kupił. Jest ona zainteresowana prowadzeniem firmy i składuje tam sprzęty, który bedą jej do tego potrzebne. Wartość czynszu, jaki płaciłaby za taki lokal jest jej przychodem podatkowym. 

Należy jednak pamiętać o bardzo ważnym zastrzeżeniu prawnym: ciężar dowodu spoczywa na podatniku. Jeżeli urząd skarbowy wezwie partnerów do wyjaśnienia źródła pochodzenia środków, to partnerzy muszą udowodnić, że przelewane lub wydatkowane pieniądze zostały rzeczywiście zużyte na wspólne koszty utrzymania.

Jeśli finanse przekazywane przez jednego partnera przekraczają standardowy poziom zwykłych potrzeb życiowych danej pary i służą finansowaniu inwestycji lub powiększaniu majątku osobistego drugiego partnera, organ skarbowy uzna nadwyżkę za opodatkowaną darowiznę.

W zależności od kwalifikacji świadczeń występować będzie:

• Brak opodatkowania (zwykłe koszty utrzymania): Opłacenie rachunku za prąd w wynajmowanym mieszkaniu, opłacenie wspólnego wyjazdu wakacyjnego, zakup produktów spożywczych, zakup dla siebie na własność mebli i sprzętu AGD przeznaczonego do wspólnego użytku.
• Obowiązek opodatkowania (darowizna / przysporzenie): Sfinansowanie zakupu samochodu zarejestrowanego wyłącznie na partnera, spłata prywatnego kredytu studenckiego partnera, przekazanie środków na pokrycie wkładu własnego na nieruchomość należącą tylko do partnera.

Nabycie mieszkania lub domu przez osoby w związku nieformalnym wiąże się ze szczególnymi wymogami formalnymi i podatkowymi.

Na czym polega współwłasność ułamkowa?

Małżonkowie (między którymi nie zawarto umowy majątkowej małżeńskiej) kupujący nieruchomość nabywają ją zazwyczaj do majątku wspólnego na zasadach wspólności łącznej. 

Partnerzy w związku nieformalnym nie mają takiej możliwości. Mieszkanie nabywane jest na zasadzie współwłasności w częściach ułamkowych (np. po 1/2). Kluczową zasadą podatkową przy zakupie nieruchomości jest zgodność udziałów prawnych z udziałem w finansowaniu. Jeżeli w akcie notarialnym zapisano, że Partner A i Partner B nabywają mieszkanie po 1/2 udziału, ale całą cenę nieruchomości (100%) zapłacił Partner A, urząd skarbowy uzna, że Partner A przekazał Partnerowi B darowiznę odpowiadającą wartości 1/2 udziału w nieruchomości. Transakcja taka wywoła natychmiastowy obowiązek zapłaty podatku od darowizny w III grupie podatkowej od wartości udziału Partnera B.

Kupno nieruchomości na współwłasność przez partnerów to również skutki przy wynajmie tej nieruchomości. Ułamkowa własność będzie powodowała rozliczenie przychodów w stosunku do posiadanych udziałów.  

Na co zwrócić uwagę spłacając raty kredytu hipotecznego?

Gdy partnerzy zaciągają kredyt hipoteczny razem, bank traktuje ich jako dłużników solidarnych. Każdy z nich odpowiada za spłatę całego długu. Jednak w relacjach wewnętrznych oraz na gruncie prawa podatkowego podział długu odpowiada udziałom w nieruchomości.

Jeżeli partnerzy mają po 1/2 udziału w nieruchomości i kredycie, a cały kredyt spłaca z własnego konta osobistego Partner A, to z każdym miesiącem Partner A spłaca dług Partnera B. Z punktu widzenia urzędu skarbowego Partner B uzyskuje nieodpłatne świadczenie lub darowiznę od Partnera A (zwolnienie z długu wobec banku). Aby uniknąć ryzyka opodatkowania, spłata rat powinna odbywać się z konta, na które oboje partnerzy przelewają proporcjonalnie swoje środki, lub partnerzy powinni dokonywać rocznych rozliczeń wewnętrznych z tytułu spłaty kredytu.

Czy możliwe jest skorzystanie z ulgi mieszkaniowej w PIT?

Osoba, która sprzeda nieruchomość przed upływem 5 lat od jej nabycia, jest zwolniona z 19% podatku PIT od uzyskanego w ten sposób przychodu, jeśli przeznaczy pozyskane pieniądze na "własne cele mieszkaniowe" w ciągu 3 lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiła sprzedaż.

W przypadku związków nieformalnych pojęcie "własnego celu mieszkaniowego" stosuje się bardzo rygorystycznie:

• Prawidłowe skorzystanie z ulgi: Partner A przeznacza środki ze sprzedaży swojego dawnego mieszkania na zakup udziału w nowej nieruchomości, której staje się współwłaścicielem bądź na remont nieruchomości stanowiącej jego własność lub współwłasność.
• Utrata prawa do ulgi: Partner A przeznacza pieniądze ze sprzedaży swojej nieruchomości na remont lub wykończenie domu, który stanowi wyłączną własność Partnera B. Urząd skarbowy uzna, że środki nie zostały przeznaczone na własny cel mieszkaniowy, lecz na cel mieszkaniowy osoby trzeciej. W efekcie Partner A straci prawo do ulgi i będzie musiał zapłacić 19% podatku PIT wraz z odsetkami za zwłokę.

Jeśli po sprzedaży partnerzy zawrą związek małżeński, to przeznaczenie środków na zakup nieruchomości do majątku wspólnego małżonków będzie realizacją własnych celów mieszkaniowych (Interpretacja z dnia 30 kwietnia 2025 r., Dyrektor KAS, sygn. akt 0114-KDIP3-1.4011.231.2025.1.AK).

Rozliczenie roczne PIT na zasadach przewidzianych dla osoby samotnie wychowującej dzieci stanowi jedną z najbardziej atrakcyjnych preferencji podatkowych (form rozliczenia podatku). Polega ono na obliczeniu podatku w podwójnej wysokości od połowy osiągniętego dochodu. Mechanizm ten pozwala na efektywne skonsumowanie podwójnej kwoty wolnej od podatku (60 000 zł) oraz chroni przed wejściem w drugi próg podatkowy (32%) przy dochodach sięgających aż do 240 000 zł rocznie.

Aktualna linia orzecznicza sądów administracyjnych oraz oficjalne wykładnie Dyrektora KIS precyzyjnie określają zasady i wyłączenia:

1. Wspólne mieszkanie z partnerem niebędącym rodzicem dziecka nie odbiera tej formy rozliczenia  rodzicowi biologicznemu.
2. Wspólne mieszkanie i wychowywanie z drugim biologicznym/prawnym rodzicem wyklucza możliwość skorzystania z ulgi.
3. Pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego rodzica lub sądowy zakaz zbliżania się przesądza o prawie do ulgi dla rodzica sprawującego opiekę.
4. Opieka naprzemienna z dzielonym 800+ uniemożliwia rozliczenie jako samotny rodzic obojgu rodzicom.

Czy partner jest rodzicem dziecka?

Dla celów podatkowych kluczowe jest ustalenie relacji prawnej i biologicznej pomiędzy dzieckiem, rodzicem wnioskującym o ulgę a jego nowym partnerem:

• Wspólne zamieszkiwanie z partnerem niebędącym drugim rodzicem (konkubinat): Jeżeli rodzic (stanu wolnego: panna/kawaler, rozwódka/rozwodnik, wdowa/wdowiec) wychowuje własne dziecko i pozostaje w związku nieformalnym z nowym partnerem, który nie jest drugim rodzicem tego dziecka (nie ma do niego praw rodzicielskich ani obowiązku alimentacyjnego), rodzic ten nie traci prawa do rozliczenia jako osoba samotnie wychowująca dziecko. Sądy administracyjne (np. wyrok WSA w Kielcach z 25.06.2025 r., sygn. I SA/Ke 139/25) oraz KIS (np. pismo DKIS z 06.02.2023 r., sygn. 0115-KDIT2.4011.680.2022.2.AK) spójnie wskazują, że sam fakt zamieszkiwania z osobą trzecią i prowadzenia z nią wspólnego gospodarstwa domowego nie oznacza wspólnego wychowywania dziecka w rozumieniu przepisów PIT.
• Oboje partnerzy są rodzicami prawnymi dziecka: Jeżeli partnerzy w związku nieformalnym są biologicznymi i prawnymi rodzicami tego samego dziecka (np. ojciec uznał dziecko przed kierownikiem USC i oboje żyją w konkubinacie), żadne z nich nie może skorzystać z preferencji podatkowej. Zgodnie z ustawą o PIT, preferencja nie przysługuje osobie, która wychowuje dziecko wspólnie z drugim rodzicem.

Komu przysługuje władza rodzicielska?

Zakres praw rodzicielskich przysługujących drugiemu rodzicowi biologicznemu bezpośrednio rzutuje na możliwość zastosowania preferencji przez rodzica sprawującego codzienną opiekę:

• Pozbawienie władzy rodzicielskiej lub jej zawieszenie: Jeżeli drugi rodzic został na mocy wyroku sądu rodzinnego pozbawiony władzy rodzicielskiej (lub jego władza uległa zawieszeniu), rodzic pierwszoplanowy sprawuje opiekę w sposób wyłączny. Przepisy ustawy o PIT wprost przyznają takiemu rodzicowi prawo do rozliczenia preferencyjnego.
• Ograniczenie władzy rodzicielskiej: Samo sądowe ograniczenie władzy rodzicielskiej drugiemu rodzicowi (np. do prawa współdecydowania o wyborze szkoły czy sposobie leczenia) nie jest tożsame z pozbawieniem władzy. Organy podatkowe skrupulatnie badają stan faktyczny:
• Uczestnictwo w wychowaniu: Jeżeli drugi rodzic z ograniczoną władzą regularnie spotyka się z dzieckiem, spędza z nim wakacje, pomaga w nauce i uczestniczy w jego życiu, KIS uznaje, że dziecko jest wychowywane wspólnie przez oboje rodziców, co wyklucza prawo do ulgi.
• Brak udziału w wychowaniu: Jeżeli drugi rodzic z ograniczoną władzą wykazuje całkowite bierne nastawienie, nie kontaktuje się z dzieckiem i nie bierze udziału w jego procesie wychowawczym, rodzic pierwszoplanowy zachowuje prawo do preferencyjnego rozliczenia.
• Pełna władza rodzicielska i opieka naprzemienna: Gdy oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską i wspólnie realizują proces wychowawczy, żaden z nich nie jest uznawany za rodzica wychowującego dziecko samotnie.
• Opieka naprzemienna: W świetle ustawy o PIT, gdy w stosunku do dziecka orzeczono sądową opiekę naprzemienną, a świadczenie wychowawcze (800+) zostało ustalone obojgu rodzicom po połowie, prawo do rozliczenia jako samotny rodzic jest bezwzględnie wyłączone dla obu stron.
• Wyjątek: Jeżeli opieka naprzemienna wykonywana jest faktycznie na podstawie umowy między rodzicami (a nie orzeczenia sądowego, nie orzekano o kontaktach), a świadczenie 800+ pobiera w całości tylko jeden rodzic, to drugi rodzic może ubiegać się o status samotnego rodzica w PIT jeżeli samodzielnie realizuje całość czynności opiekuńczych w okresie sprawowania pieczy nad dzieckiem (pismo DKIS z 19.08.2026 r., sygn. 0113-KDWPT.4011.386.2026.2.PPK).

Ulga na dziecko (prorodzinna) - poradnik

Czy sąd orzekł zakaz zbliżania się i zakaz kontaktów?

Szczególnym przypadkiem jest sytuacja, w której wobec drugiego rodzica biologicznego orzeczono środki karne lub zabezpieczające w postaci sądowego zakazu zbliżania się do dziecka/rodzica lub zakazu kontaktów z dzieckiem.

W takich okolicznościach drugi rodzic z mocy prawa i wyroku sądowego jest pozbawiony możliwości wpływania na proces wychowawczy oraz bezpośredniego obcowania z dzieckiem. Rodzic, przy którym dziecko pozostaje, bezspornie spełnia kryterium wyłącznego, samodzielnego i faktycznego wychowywania dziecka. Posiada on pełne prawo do skorzystania z preferencji opodatkowania jako osoba samotnie wychowująca dziecko.

Czy badane jest, kto faktycznie wychowuje dziecko?

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, że pojęcie „wychowywania” nie sprowadza się jedynie do opłacania alimentów czy utrzymywania więzi prawnej. Wychowywanie to ciągłe i aktywne uczestnictwo w rozwoju emocjonalnym, zdrowotnym, edukacyjnym i społecznym dziecka. Jeżeli drugi rodzic ogranicza się wyłącznie do płacenia zasądzonych alimentów i nie bierze żadnego udziału w trudach codziennego wychowania, rodzic opiekujący się dzieckiem jest uznawany na gruncie PIT za samotnego rodzica.

Wychowujesz samotnie - oblicz PIT w Programie e-pity i zadbaj o zwrot z PIT.

Samotnie wychowujesz dzieci nie musisz liczyć podatku w PIT za 2026 ręcznie. Sprawdź wysokość Twojego podatku kompleksowo - razem z wszystkimi ulgami, odliczeniami i nową kwotą wolną od podatku. Zadbaj o najwyższy i najszybszy zwrot podatku do 45 dni. Wylicz wygodnie Twój PIT w Programie e-pity 2027 i wysyłaj PIT online

W przypadku zakończenia związku nieformalnego partnerzy muszą dokonać rozliczeń majątkowych bez wsparcia ze strony przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do rozliczeń nieformalnych nie stosuje się przepisów o podziale majątku wspólnego małżonków.

Jak cywilnoprawnie rozliczyć konkubinat po rozstaniu?

Rozliczenie majątku po rozstaniu odbywa się w oparciu o trzy ścieżki cywilnoprawne:

1. Zniesienie współwłasności: Dotyczy składników majątku objętych współwłasnością ułamkową (np. wspólnego mieszkania lub samochodu). Sąd może przyznać rzecz jednemu partnerowi z obowiązkiem spłaty drugiego.
2. Bezpodstawne wzbogacenie: Stosowane w sytuacjach, gdy jeden partner płacił za majątek należący do drugiego (np. spłacał kredyt za auto partnera).
3. Rozliczenie nakładów na cudzą rzecz: Stosowane, gdy jeden partner inwestował własne środki w nieruchomość należącą do drugiego partnera (np. sfinansował remont domu partnera).

Czy zwrot nakładów jest neutralny podatkowo?

Co do zasady, sam faktyczny zwrot poniesionych wcześniej nakładów finansowych nie stanowi dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych (PIT). Otrzymanie zwrotu własnych, wcześniej wydatkowanych pieniędzy nie generuje nowego przysporzenia majątkowego. Jednak w praktyce występuje poważna pułapka podatkowa, potwierdzona w interpretacjach Dyrektora KIS (m.in. interpretacja z dnia 6 marca 2025 r., nr 0112-KDSL1-1.4011.752.2025.2.AO).

Organ skarbowy przeanalizował przypadek podatniczki, która była współwłaścicielką działki w udziale 1/2. Wraz z partnerem wybudowała na tej działce dom, a po rozstaniu sprzedała byłemu partnerowi swój udział w nieruchomości i otrzymała od niego dodatkową kwotę tytułem zwrotu nakładów na budowę domu i spłatę kredytu. Podatniczka uważała, że zwrot nakładów jest neutralny podatkowo.

Dyrektor KIS zajął odmienne stanowisko. Wskazał, że zgodnie z zasadą, iż budynek dzieli los prawny gruntu, budynek wzniesiony na działce stanowi część składową nieruchomości, a nie odrębny przedmiot własności. Jeżeli transakcja rozliczeniowa (sprzedaż udziału wraz z rozliczeniem nakładów) następuje przed upływem 5 lat od nabycia gruntu, cała kwota przekazana przez byłego partnera stanowi przychód z odpłatnego zbycia udziału w nieruchomości. W konsekwencji kwota określona jako "zwrot nakładów" nie została wyłączona z opodatkowania i wywołała konieczność rozliczenia podatku PIT od odpłatnego zbycia nieruchomości.

Śmierć jednego z partnerów tworzy najbardziej skomplikowane skutki prawne i podatkowe dla partnera pozostałego przy życiu. W polskim systemie prawnym partner w związku nieformalnym jest bowiem całkowicie wyłączony od dziedziczenia ustawowego. Oznacza to, że po śmierci partnera jego majątek z mocy prawa przechodzi na jego dzieci, rodziców, rodzeństwo lub dalszych krewnych. Przeżywającemu partnerowi nie przysługuje żaden udział w spadku, bez względu na staż związku, wspólne zamieszkiwanie czy prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego.

Jak uwzględnić partnera w swojej ostatniej woli?

Jedynym sposobem na przekazanie majątku partnerowi na przypadek śmierci jest sporządzenie testamentu (własnoręcznego lub w formie aktu notarialnego) bądź ustanowienie zapisów zwykłych lub windykacyjnych.

Należy jednak pamiętać o konsekwencjach podatkowych i cywilnych dziedziczenia testamentowego przez partnera:

1. Opodatkowanie w III grupie: Partner dziedziczący na podstawie testamentu podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn jako osoba z III grupy podatkowej.
2. Obliczenie podatku od spadku: Od wartości czystej spadku odlicza się kwotę wolną (5 733 zł - o ile przez 5 lat poprzedzających spadkobranie nie dochodziło do żadnych darowizn na rzecz powołanego do spadku), a nadwyżka podlega opodatkowaniu stawkami 12%, 16% i 20%.
3. Roszczenie o zachowek: Dziedziczenie testamentowe nie wyłącza praw najbliższej rodziny zmarłego (dzieci, rodziców, małżonka) do zachowku. Zstępni lub rodzice zmarłego mogą wystąpić do partnera z roszczeniem o zapłatę kwoty pieniężnej odpowiadającej 1/2 (lub 2/3, jeśli są małoletni lub trwale niezdolni do pracy) wartości udziału spadkowego, który przypadłby im przy dziedziczeniu ustawowym.