Przekazanie majątku w kręgu najbliższej rodziny podlega szczególnym zasadom. Ustawodawca przewidział preferencyjne zasady opodatkowania dla osób związanych bliskimi więzami rodzinnymi, wyodrębniając w ramach I grupy podatkowej tak zwaną „grupę zerową”.
Najlepszy i najprostszy sposób na PIT - Program e-pity®
Nie musisz znać się na PIT'ach i zmianach podatkowych. Oblicz wygodnie wysokość Twojego podatku PIT kompleksowo razem z wszystkimi ulgami, odliczeniami i kwotą wolną od podatku. Zadbaj o najwyższy i najszybszy zwrot podatku z PIT do 45 dni.
Po prostu oblicz Twój e-PIT w Programie e-pity 2025 i wyślij PIT online
Do uprzywilejowanego kręgu grupy zerowej zaliczają się: małżonkowie, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.), pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i macocha. Kluczowym przywilejem grupy zerowej jest prawo do całkowitego zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, niezależnie od wartości przekazywanego majątku. Oznacza to, że rodzice lub dziadkowie mogą przekazać dzieciom lub wnukom dowolnie wysoką kwotę pieniędzy lub składniki majątkowe (ruchomości, nieruchomości, prawa) bez konieczności płacenia podatku od spadków i darowizn. Jednakże zwolnienie to nie działa bezwarunkowo z mocy samego prawa. Ustawa uzależnia możliwość skorzystania ze zwolnienia od spełnienia przez obdarowanego ściśle określonych wymogów formalnych, do których należy:
Wyjątki:
Zignorowanie rygorystycznych wymogów dotyczących samej techniki przelewu i wpłaty pieniędzy prowadzi do utraty zwolnienia. Kluczowym ostrzeżeniem dla podatników jest interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 19 lutego 2026 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.441.2025.2.AD). Sprawa dotyczyła wnuczki, która otrzymała od babci darowiznę w gotówce na zakup mieszkania. Ponieważ babcia nie posiadała własnego rachunku bankowego, obie udały się razem do placówki bankowej. W banku, ze względu na procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz ograniczenia dziennych limitów transakcyjnych, babcia mogła wpłacić bezpośrednio na konto wnuczki tylko część kwoty. Druga część pieniędzy - przekazana przez babcię wnuczce w gotówce - została wpłacona na to samo konto bezpośrednio przez wnuczkę przy okienku bankowym, w obecności babci, u tego samego kasjera i ze wskazanym tytułem wpłaty „darowizna od babci”.
Dyrektor KIS zajął bezwzględne stanowisko - część środków wpłacona osobiście przez wnuczkę nie podlega zwolnieniu z podatku od spadków i darowizn. Organ wyjaśnił, że z chwilą fizycznego wręczenia gotówki przez babcię środki te stały się własnością wnuczki. Wpłata dokonana następnie przez obdarowaną na jej własny rachunek stanowiła jedynie wpłatę własną, a nie dowód przekazania środków przez darczyńcę na rachunek obdarowanej. Fiskus odrzucił wszelkie okoliczności łagodzące, takie jak podeszły wiek darczyńcy, stan zdrowia utrudniający kolejną wizytę w banku czy naglące terminy podpisania aktu notarialnego u dewelopera. Z analizy prawnej wynika jednoznaczny wniosek operacyjny: darczyńca (rodzic lub dziadek/babcia) musi samodzielnie dokonać wpłaty gotówkowej w banku na konto obdarowanego lub zlecić na jego rzecz przekaz pocztowy. Innym wyjściem jest jedynie wykonanie samodzielnie przelewu ze swojego rachunku bankowego. Niedopuszczalne jest natomiast wpłacanie gotówki przez obdarowanego na własne konto, nawet jeśli w tytule wpłaty wpisałby on dane darczyńcy. Decydującym będzie podpis, jaki widnieje na potwierdzeniu wpłaty w okienku bankowym łącznie z oświadczeniem o osobie wpłacającej, przyjęte przez kasjera.
Równie często spotykaną wątpliwością jest pytanie o dopuszczalną kolejność czynności, a mianowicie czy środki pieniężne mogą wpłynąć na konto obdarowanego przed oficjalnym sporządzeniem i podpisaniem pisemnej umowy darowizny. Kwestię tę rozstrzygnęła interpretacja Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 30 sierpnia 2024 r. (sygn. 0111-KDIB2-3.4015.146.2024.2.ASZ). Organ podatkowy uznał, że ustawowy wymóg udokumentowania przekazania środków na rachunek płatniczy obdarowanego jest spełniony również wtedy, gdy przelew bankowy nastąpi przed formalnym zawarciem pisemnej umowy darowizny. Warto natomiast zadbać o to, aby tytuł przelewu bezspornie wskazywał charakter czynności i stosunek pokrewieństwa, np.: „Darowizna pieniężna od ojca Jana Kowalskiego dla córki Anny Kowalskiej na wkład własny”.
Dodatkowe komplikacje proceduralne pojawiają się w sytuacjach związanych z posiadaniem wspólnych rachunków bankowych:
Uchybienie warunkom formalnym skutkuje utratą prawa do zwolnienia właściwego dla grupy zerowej i przejściem do opodatkowania na zasadach ogólnych przewidzianych dla I grupy podatkowej, co wiąże się z koniecznością zapłaty podatku obliczanego od nadwyżki ponad 36 120 zł kwoty wolnej od podatku według następującego schematu:
|
Kwota nadwyżki |
Podatek wynosi |
|
|
do 11 833 zł |
3% |
|
|
ponad 11 833 zł |
do 23 665 zł |
355 zł i 5% od nadwyżki ponad 11 833 zł |
|
ponad 23 665 zł |
946 zł 60 gr i 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł |
|
Przykładowe scenariusze:
|
Wartość darowizny od 1 osoby (rodzica, babci, dziadka) |
Sposób przekazania pieniędzy |
Zgłoszenie SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy |
Skutek w podatku od spadków i darowizn |
|
25 000 zł |
Gotówka do ręki |
Brak obowiązku zgłoszenia |
Zachowane zwolnienie (darowizna mieści się w kwocie wolnej 36 120 zł) |
|
100 000 zł |
Przelew z konta darczyńcy na konto obdarowanego |
Zgłoszenie do US złożone w terminie |
Zachowane zwolnienie (dzięki spełnieniu warunków: przelew + terminowe zgłoszenie) |
|
100 000 zł |
Gotówka wręczona osobiście, wpłacona przez dziecko na własne konto |
Zgłoszenie do US złożone w terminie |
BRAK ZWOLNIENIA – Powstaje podatek 3 762 zł* (w związku z naruszeniem warunku właściwego udokumentowania transferu przez darczyńcę) |
|
100 000 zł |
Przelew z konta darczyńcy na konto dziecka |
Brak zgłoszenia / Zgłoszenie po terminie |
BRAK ZWOLNIENIA – Powstaje podatek 3 762 zł* (w związku z naruszeniem warunku terminowego zgłoszenia SD-Z2) |
* Podstawę opodatkowania stanowi nie cała darowizna w kwocie 100 000 zł, lecz nadwyżka 63 880 zł ponad kwotę wolną 36 120 zł. Dla takiego rozmiaru nadwyżki podatek oblicza się jako sumę stałej kwoty 946,60 zł plus 7% od nadwyżki ponad 23 665 zł (zgodnie ze skalą dla I grupy). Aby ustalić kwotę, od której wyliczać będziemy 7% odejmujemy od 63 880 zł wartość 23 665 zł. Otrzymujemy liczbę 40 215 zł. Obliczamy 7% z kwoty 40 215 zł, które wynosi 2 815,05 zł. Po dodaniu stałej kwoty podatku 946,60 zł otrzymujemy łącznie 3 761,65 zł. Po zaokrągleniu - zgodnie z Ordynacją podatkową - podatek do zapłaty wynosi 3 762 zł.
Czysta wartość darowizny przekazanej przez jedną osobę z najbliższej rodziny korzysta z ustawowego zwolnienia z obowiązku zgłoszeniowego, jeżeli jej wartość nie przekracza kwoty wolnej od podatku. Dla I grupy podatkowej kwota ta wynosi 36 120 zł. Prawidłowe stosowanie tego limitu wymaga uwzględnienia zasady kumulacji świadczeń.
Zgodnie z zasadą kumulacji, ustalając przekroczenie progu 36 120 zł, nie analizuje się wyłącznie jednostkowej transakcji, lecz sumuje się wartość ostatniej darowizny z wartością rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w okresie 5 lat poprzedzających ten rok. Pięcioletni okres oblicza się wstecz od daty powstania obowiązku podatkowego w odniesieniu do najnowszej darowizny.
Przykład:
|
Data darowizny od dziadka |
Kwota jednostkowa |
Suma świadczeń od dziadka w okresie 5 lat |
Obowiązek złożenia SD-Z2 |
|
15 maja 2022 r. |
10 000 zł |
10 000 zł |
Brak |
|
10 marca 2024 r. |
15 000 zł |
25 000 zł |
Brak |
|
20 września 2026 r. |
20 000 zł (przelewem na rachunek bankowy) |
45 000 zł |
TAK – do 20 marca 2027 r. Przekroczenie limitu 36 120 zł. Wymagane zgłoszenie ostatniej darowizny na SD-Z2 |
Jeżeli w opisanym powyżej przykładzie obdarowany wnuczek nie złoży formularza SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, ostatnia darowizna w kwocie 20 000 zł utraci pełne zwolnienie właściwe dla grupy zerowej. W takim przypadku opodatkowaniu podlega nadwyżka skumulowanej kwoty ponad kwotę wolną (45 000 zł – 36 120 zł = 8 880 zł) stawką 3% właściwą dla pierwszego progu skali podatkowej w I grupie. Podatek wyniesie 267 zł po zaokrągleniu do pełnych złotych.
Najlepszy sposób na Twoje ulgi i odliczenia w PIT to Program e-pity®
Nie musisz liczyć ulgi i odliczeń w PIT za 2026 ręcznie. Sprawdź wysokość Twoich ulgi, odliczeń i zwrotu podatku kompleksowo, także z uwzględnieniem nowej kwoty wolnej od podatku w PIT.
Ulgi i odliczenia wylicz w Programie e-pity 2026 i wyślij swój PIT 2026 online
Częstym błędem popełnianym przy otrzymywaniu darowizn pieniężnych od rodziców jest traktowanie matki i ojca jako jednego podmiotu prawa podatkowego. Na gruncie prawa cywilnego i rodzinnego między rodzicami często istnieje ustawowa wspólność majątkowa, a przekazywane pieniądze pochodzą z ich majątku wspólnego. Jednak w prawie podatkowym podatnikiem podatku od spadków i darowizn jest osoba fizyczna, zaś darczyńcami są niezależnie od siebie matka oraz ojciec.
Ustawowy limit kwoty wolnej w wysokości 36 120 zł przysługuje odrębnie w relacji z każdym z darczyńców. Oznacza to, że od matki można otrzymać 36 120 zł bez konieczności zgłaszania darowizny do urzędu skarbowego i jednocześnie od ojca również 36 120 zł w tym samym okresie 5 lat. Łączna kwota, jaką obdarowane dziecko może otrzymać bezwarunkowo od obojga rodziców bez obowiązku składania formularzy SD-Z2, wynosi zatem 72 240 zł, pod warunkiem że środki te zostaną formalnie i faktycznie podzielone po połowie między oboje rodziców jako darczyńców.
Uwaga: Te same limity dotyczą dodatkowo dziadka i babci. W efekcie rodzina, w której dziecko posiada oboje rodziców oraz dziadków od strony obojga z nich, może otrzymać łącznie aż 216 720 (6x36 120 zł) bez obowiązku zgłaszania tego faktu na SD-Z2.
Gdy rodzice przekazują wspólnie kwotę wyższą niż 72 240 zł (lub gdy wpłata od jednego z nich przekracza 36 120 zł), powstaje obowiązek dokonania zgłoszenia podatkowego. W takim scenariuszu obdarowane dziecko ma obowiązek złożyć dwa oddzielne formularze SD-Z2:
Przykład: Gdy rodzice przelewają ze wspólnego konta bankowego kwotę 100 000 zł na konto dziecka, z punktu widzenia prawa podatkowego dochodzi do dwóch odrębnych czynności prawnych: darowizny w kwocie 50 000 zł od matki oraz darowizny w kwocie 50 000 zł od ojca. Dziecko zobowiązane jest do sporządzenia i przesłania do urzędu skarbowego dwóch deklaracji SD-Z2 – pierwszej wykazującej matkę jako darczyńcę na kwotę 50 000 zł oraz drugiej wykazującej ojca jako darczyńcę na kwotę 50 000 zł.
Przekazywanie wsparcia finansowego przez rodziców często nie następuje jednorazowo, lecz w formie cyklicznych wpłat dostosowanych do harmonogramu wydatków obdarowanego dziecka (np. na opłacanie kolejnych rat za budowę domu lub czesnego na studiach). Z perspektywy rozliczeń podatkowych kluczowe jest odróżnienie dwóch konstrukcji prawnych:
Jeżeli rodzice i dziecko podpiszą jedną umowę darowizny, w której darczyńcy zobowiązują się do przekazania łącznie kwoty 120 000 zł w 12 miesięcznych ratach po 10 000 zł każda, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą spełnienia każdego przyrzeczonego świadczenia (czyli z chwilą wpływu każdej kolejnej raty na konto).
Podatnik ma w takim przypadku dwie ścieżki postępowania:
Gdy wpłaty stanowią odrębne, nieskoordynowane przelewy dokonywane pod wpływem bieżących potrzeb dziecka, każdą wpłatę traktuje się jako odrębną umowę darowizny.
W takiej sytuacji suma wpłat podlega stałej weryfikacji w ramach 5-letniego okna kumulacji. Gdy suma odrębnych przelewów od jednego rodzica w ciągu 5 lat przekroczy kwotę 36 120 zł, każda kolejna darowizna pieniężna od tego rodzica wymaga złożenia formularza SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia jej wpływu na konto.
Częstym przeznaczeniem znacznych darowizn od rodziców lub dziadków jest finansowanie zakupu nieruchomości lub wkładu własnego przy kredycie hipotecznym. Wielu podatników popełnia błąd polegający na tym, że prosi rodziców o wykonanie przelewu bezpośrednio ze swojego konta na konto dewelopera, sprzedającego nieruchomość lub banku udzielającego kredytu, z pominięciem własnego konta (dziecka). Pomimo że prawu cywilnemu znana jest instytucja przekazu, to organy skarbowe mogą zakwestionować takie transakcje. Fiskus stoi bowiem na stanowisku, że brak fizycznego wpływu środków na rachunek obdarowanego powoduje brak spełnienia warunku formalnego udokumentowania przelewu na rachunek nabywcy.
Aby całkowicie wyeliminować ryzyko sporu z urzędem skarbowym przy zakupie mieszkania, należy przestrzegać zasady bezwzględnego przepływu środków przez konto obdarowanego w następującej kolejności:
Ta sama zasada dotyczy sytuacji, w której dokonywane jest zwolnienie z długu (zapłata) za osobę z kręgu najbliższej rodziny. W tych sytuacjach formalny przelew za osobę najbliższą może być uznany za darowiznę. Za takim rozumieniem przemawiają orzeczenia NSA: z 6 sierpnia 2026 r., sygn. III FSK 617/25 , z 25 września 2025 r., sygn. III FSK 629/24 , z 9 kwietnia 2025 r., sygn. III FSK 977/23 , z 12 grudnia 2024 r., sygn. III FSK 669/23 , z 18 kwietnia 2024 r., sygn. III FSK 51/22 . Fiskus pozostaje jednak na stanowisku przeciwnym co może często rodzić przestrzeń do sporów.
Niedotrzymanie 6-miesięcznego terminu na złożenie zgłoszenia SD-Z2 ma zasadniczo nieodwracalne skutki prawnopodatkowe. Termin ten ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że po jego upływie bezwzględne prawo do zwolnienia z podatku definitywnie wygasa. Nabycie majątku podlega wówczas opodatkowaniu na zasadach ogólnych przewidzianych dla I grupy podatkowej. Jeżeli spóźnienie zostanie ujawnione przez organ skarbowy w toku czynności sprawdzających lub kontroli podatkowej (np. po analizie przepływów na kontach lub donosie), urząd nakłada podatek według stawki sankcyjnej wynoszącej 20% wartości całej otrzymanej darowizny.
Ustawodawca wprowadził istotną preferencję proceduralną, która obowiązuje od 7 stycznia 2026 r. Zgodnie z tymi przepisami, termin 6 miesięcy na złożenie zgłoszenia SD-Z2 może zostać przywrócony na wniosek podatnika, jeżeli uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Aby skutecznie skorzystać z procedury przywrócenia terminu, podatnik musi spełnić łącznie trzy rygorystyczne warunki:
Należy odróżnić instytucję przywrócenia terminu od instytucji czynnego żalu z Kodeksu karnego skarbowego. Złożenie samego czynnego żalu chroni podatnika jedynie przed odpowiedzialnością karną skarbową (mandatem lub grzywną), ale samoczynnie nie przywraca utraconego zwolnienia podatkowego. Tylko pozytywne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu pozwala zachować prawo do zerowego podatku po spóźnieniu wynikającym z przyczyn niezawinionych.