Mechanizmy rozliczania wpłat i wypłat z IKZE

Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) odgrywają rolę nie tylko instrumentu oszczędnościowego, ale również jednego z najskuteczniejszych narzędzi bieżącej optymalizacji podatkowej. Fundamentalna różnica między IKZE a innymi produktami z tzw. III filara, takimi jak IKE czy PPK, polega na uzyskaniu korzyści podatkowej już w roku wpłaty. Jednocześnie generuje to jednak określone obowiązki dokumentacyjne po stronie podatnika.

IKZE jest rozwiązaniem o wysokiej progresywności korzyści. Oznacza to, że im wyższy stopień opodatkowania dochodów podatnika, tym większa realna stopa zwrotu z inwestycji już w momencie jej zainicjowania. Dla osób fizycznych opodatkowanych na zasadach ogólnych i wchodzących w drugi próg podatkowy (32%) zwrot podatku staje się pewnym zyskiem, który nie jest obarczony ryzykiem rynkowym typowym dla instrumentów finansowych. Jednakże, aby ten zysk został zmaterializowany, konieczne jest precyzyjne przeprowadzenie procesu rozliczeniowego w ramach rocznego zeznania podatkowego.

Kluczowym zagadnieniem, które wywołuje wątpliwości od strony podatkowej, jest definicja momentu dokonania wpłaty na IKZE. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w okresie przełomu lat kalendarzowych, kiedy podatnicy dążą do maksymalnego wykorzystania limitów rocznych w ostatnich dniach grudnia. Tradycyjna praktyka instytucji finansowych, często oparta na wewnętrznych regulaminach, sugerowała, że datą wpłaty jest moment nabycia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych lub zaksięgowania środków na rachunku IKZE. Takie podejście było skrajnie niekorzystne dla podatników dokonujących przelewów pod koniec roku. Skutkowało bowiem bezpowrotną utratą prawa do ulgi za dany rok podatkowy, co stanowiło ewidentną stratę ekonomiczną.

Najnowsza linia interpretacyjna organów podatkowych, potwierdzona w rozstrzygnięciach z 2025 roku, wprowadza jednak zasadę faworyzującą podatnika, opartą na momencie obciążenia rachunku bankowego wpłacającego. Zgodnie z indywidualną interpretacją Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 14 października 2025 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.737.2025.2.JK), o prawie do ulgi podatkowej decyduje data obciążenia rachunku bankowego podatnika (lub rachunku w SKOK) na podstawie polecenia przelewu. Organ ten odwołał się bezpośrednio do Ordynacji podatkowej (art. 60 § 1 pkt 2) wskazując, że w obrocie bezgotówkowym za termin dokonania zapłaty uważa się moment zainicjowania transakcji płatniczej skutkującej zdjęciem środków z konta.

Przykład
Jeśli podatnik dokonał przelewu np. 31 grudnia 2025 r. drogą elektroniczną, a jego konto zostało obciążone w tym samym dniu, to ma on pełne prawo odliczyć tę kwotę w deklaracji PIT za rok 2025, niezależnie od faktu, że instytucja finansowa zaksięgowała wpłatę dopiero 2 stycznia 2026 r. i zaliczyła ją do limitu na rok następny w swoich raportach systemowych. W przypadku weryfikacji deklaracji przez urząd skarbowy, decydującym dowodem jest potwierdzenie przelewu bankowego, a nie roczna informacja z instytucji finansowej.

Podatnicy, którzy pod wpływem błędnych informacji wycofali się z odliczenia, mają pełne prawo do złożenia korekty zeznania podatkowego w celu odzyskania nienależnie zapłaconego podatku. Dowody dokumentujące poniesienie wydatku muszą być przechowywane przez okres przedawnienia zobowiązania podatkowego (standardowo 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku) i powinny zawierać precyzyjne dane identyfikujące wpłacającego, odbiorcę, tytuł oraz kwotę.

Najlepszy i najprostszy sposób na PIT - Program e-pity^®
Nie musisz znać się na PIT'ach i zmianach podatkowych. Oblicz wygodnie wysokość Twojego podatku PIT kompleksowo razem z wszystkimi ulgami, odliczeniami i kwotą wolną od podatku. Zadbaj o najwyższy i najszybszy zwrot podatku z PIT do 45 dni.
Po prostu oblicz Twój e-PIT w Programie e-pity 2025 i wyślij PIT online

Limity wpłat na IKZE są corocznie waloryzowane w oparciu o prognozowane przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej. Ustawodawca wprowadził dwa rodzaje limitów, przyznając przedsiębiorcom prawo do wpłat w wysokości 1,8-krotności przeciętnego wynagrodzenia, podczas gdy dla pozostałych osób fizycznych limit wynosi 1,2-krotność tego wynagrodzenia.

Z punktu widzenia prawnego, definicja przedsiębiorcy uprawnionego do wyższego limitu jest ściśle związana z art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Obejmuje ona w szczególności:

• osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą,
• wspólników spółek jawnych, komandytowych czy partnerskich,
• wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• twórcę i artystę,
• osoby prowadzące działalność w zakresie wolnych zawodów.

Wyższy limit przysługuje tylko wtedy, gdy dana osoba faktycznie prowadzi taką działalność w roku podatkowym. Jeśli podatnik łączy pracę na etacie z najmem prywatnym rozliczanym ryczałtem, nie staje się on automatycznie przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i obowiązuje go niższy limit.

Jednakże równoczesna praca na etacie i prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej uprawnia do korzystania z limitu podwyższonego niezależnie od tego, z którego źródła przychodów podatnik zdecyduje się dokonać odliczenia.

Warto zauważyć, że przy przejściu z etatu na działalność gospodarczą w trakcie roku podatnikowi przysługuje co do zasady prawo do wyższego limitu za cały ten rok (pod warunkiem poinformowania instytucji finansowej o zmianie statusu). Należy jednak pamiętać, że w razie korzystania przez pierwszych 6 miesięcy z “Ulgi na start” osoba taka nie jest traktowana jako przedsiębiorca w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, więc dopiero po tym okresie skorzysta z podwyższonego limitu wpłat na IKZE. W efekcie, jeśli w danym roku przedsiębiorca korzysta wyłącznie z ulgi na start, prawo do odliczenia nie przysługuje.

Odliczenie na emeryturę - IKZE

Proces rozliczania wpłat na IKZE nie kończy się na samym dokonaniu przelewu. Dokumentem pozwalającym na wykazanie ulgi przed Urzędem Skarbowym jest załącznik PIT/O składany odpowiednio wraz z formularzem: PIT-37, PIT-36, PIT-36L czy też PIT-28. W części B załącznika PIT/O wypełnia się pole przewidziane na wykazanie kwoty wpłat na IKZE dokonanych przez podatnika oraz ewentualnie dodatkowo pole dotyczące kwoty wpłat na IKZE dokonanych przez małżonka podatnika (w przypadku wspólnego rozliczenia na PIT-37 lub PIT-36).

Jeśli każdy z małżonków ma swoje konto IKZE, to wówczas każde z nich odliczy od podstawy opodatkowania kwoty wpłacone w danym roku na swoje IKZE, nawet jeśli rozliczają się wspólnie. Na przeszkodzie nie stoi dokonywanie wpłat ze wspólnego rachunku bankowego, warto jednak dla uniknięcia wątpliwości ze strony organów skarbowych wskazywać w tytule przelewu imię i nazwisko oraz PESEL oszczędzającego. Poza tym wpłaty i tak dokonywane są na indywidualne rachunki IKZE. Należy jednak pamiętać, że każdy z małżonków ma swój własny, osobny limit wpłat na IKZE. Nie można "przekazać" niewykorzystanego limitu mężowi lub żonie. Aby skorzystać z odliczenia, osoba posiadająca IKZE musi osiągać dochody podlegające opodatkowaniu (np. z pracy, zlecenia czy działalności), od których odliczy wpłatę. Jeśli jeden z małżonków nie zarabia, nie może odliczyć swojej wpłaty od dochodu drugiego małżonka (nawet przy wspólnym rozliczeniu PIT). Przy wspólnym rozliczeniu małżonkowie sumują swoje dochody, ale ulgi (w tym IKZE) odliczają najpierw od swoich indywidualnych przychodów w ramach załącznika PIT/O.

Istotnym ograniczeniem, o którym często zapominają podatnicy o niższych dochodach, jest fakt, że kwota odliczenia nie może przekroczyć wysokości uzyskanego w danym roku dochodu (lub przychodu w ryczałcie).

Przykład
Jeśli podatnik zarobił w ciągu roku 8 000 zł dochodu, a na IKZE wpłacił 10 000 zł, to odliczyć może tylko 8 000 zł. Pozostałe 2 000 zł ulgi bezpowrotnie przepada i nie może zostać rozliczone w latach następnych. To fundamentalna zasada "jednoroczności" ulgi IKZE, która odróżnia ją np. od rozliczania straty podatkowej.

Warto pamiętać, że podstawą do skorzystania z ulgi są wpłaty dokonywane wyłącznie na IKZE prowadzone zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych oraz indywidualnych kontach zabezpieczenia emerytalnego. W interpretacji z dnia 29 lipca 2024 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.385.2024.2.KF) DKIS rozwiał wątpliwości, iż opłacanie polisy na życie nie jest tożsame z dokonywaniem wpłat na IKZE uprawniającym do korzystania ze stosownej ulgi w PIT.

Zdarza się, iż pracownicy oczekują, aby - z uwagi na wpłaty na IKZE - ich pracodawcy dokonywali mniejszych potrąceń z tytułu zaliczek na podatek dochodowy z przysługujących im wynagrodzeń. Takie stanowisko zostało jednak uznane za nieprawidłowe w interpretacji indywidualnej DKIS z 9 października 2025 r. (sygn. 0113-KDWPT.4011.195.2025.2.KU). W ocenie organów administracji skarbowej pracodawcy jako płatnicy nie mają prawnych podstaw do pomniejszania podstawy obliczenia miesięcznej zaliczki na podatek o wpłaty dokonywane przez pracownika na IKZE. Ustawa o PIT definiuje zamknięty katalog oświadczeń i wniosków, które pracownik może złożyć płatnikowi w sprawie zaliczek na podatek dochodowy. Ulga na IKZE nie została w tym katalogu uwzględniona. Oznacza to, że nawet jeśli pracownik przedstawi pracodawcy dowód wpłaty pełnego limitu na IKZE już w styczniu, pracodawca musi pobierać podatek w pełnej wysokości przez cały rok. Realny zwrot z tej inwestycji podatnik otrzyma dopiero po złożeniu zeznania rocznego w kolejnym roku.

Analogicznie sytuacja ta wygląda w przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) i to niezależnie od formy opodatkowania podatkiem dochodowym (zasady ogólne, podatek liniowy czy też ryczałt od przychodów). Przedsiębiorca nie posiada podstawy prawnej do zmniejszania zaliczek na podatek dochodowy o kwoty wpłacane na IKZE. Odliczenie od dochodu następuje dopiero w zeznaniu rocznym. Warto jednak pamiętać, iż odliczenie wpłaty na IKZE od przychodu jest jedną z niewielu “ulg” przysługującym ryczałtowcom.

Aby skorzystać z preferencyjnej stawki 10% podatku należy spełnić łącznie dwa warunki:

• mieć ukończone 65 lat,
• dokonywać wpłat na IKZE w co najmniej 5 dowolnych latach kalendarzowych.

Należy pamiętać, że 10% zryczałtowanego podatku płaci się od całości wypłacanych środków, czyli zarówno od wpłaconego kapitału, jak i od wypracowanego zysku.
Choć na pierwszy rzut oka może to brzmieć mniej korzystnie niż w przypadku IKE (gdzie nie płaci się żadnego podatku), w rzeczywistości dla większości osób IKZE jest matematycznie bardzo opłacalne. Cała korzyść z IKZE opiera się na różnicy stawek podatkowych „teraz” i „później”:

1. Na wejściu (teraz): Wpłatę odlicza się od dochodu (przychodu - na ryczałcie) i oszczędza dzięki temu 12%, 19% lub 32% (zależnie od sposobu opodatkowania - ewentualnie według stawki ryczałtu). Odzyskuje się te pieniądze w formie zwrotu z Urzędu Skarbowego.
2. W trakcie: Pieniądze pracują, a podatnik nie płaci po drodze 19% podatku Belki od zysków kapitałowych.
3. Na wyjściu (po 65. roku życia): Pobierany jest podatek w wysokości 10% od całości zgromadzonych środków.

Przykład
Podatnik korzystający ze skali podatkowej i pozostający w I progu podatkowym wpłaca na IKZE 10 000 zł. Dzięki uldze otrzymuje zwrot PIT w wysokości 1200 zł (12%), który może podlegać reinwestowaniu. Inwestycja kosztowała go zatem 8800 zł. Po latach środki urosły do 20 000 zł. Po wypłacie środków z IKZE pobierane jest 10% podatku od całości, czyli 2000 zł. Gdyby te same środki znajdowały się na zwykłym koncie oszczędnościowym, to należałoby zapłacić 19% podatku od zysków kapitałowych (1900 zł). Można by go uniknąć umieszczając środki na IKE, lecz wówczas podatnik nie otrzymałby zwrotu 1200 zł podatku.

Standardowa wypłata z IKZE po 65. roku życia i po 5 latach wpłat jest obciążona zryczałtowanym podatkiem 10% od całości wypłacanej kwoty. Kiedy powyższe warunki nie są spełnione, a dochodzi do wcześniejszego zwrotu środków, to kwalifikowany jest on jako przychód z innych źródeł, podlegający opodatkowaniu według skali podatkowej (12% i 32%). W interpretacji indywidualnej z 7 października 2020 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.617.2020.1.DJ) DKIS wyjaśnił, że zwrot środków z IKZE stanowi przychód zaliczany do innych źródeł, nawet gdy podatnik nie odliczał wcześniej wpłat na IKZE.

W tym miejscu pojawia się "pułapka", która dla świadomego podatnika staje się szansą. Przedsiębiorca rozliczający się podatkiem liniowym (19%) lub ryczałtem ewidencjonowanym na co dzień nie korzysta z kwoty wolnej od podatku (30 000 zł) w ramach swojej działalności podstawowej. Jednakże przychody z innych źródeł są zawsze rozliczane na skali podatkowej. Jeśli taki przedsiębiorca nie posiada innych dochodów opodatkowanych skalą (np. nie pracuje na etacie, nie ma umowy zlecenia), to przy zwrocie środków z IKZE może w pełni wykorzystać 30 000 zł kwoty wolnej.

Przykład
Przedsiębiorca prowadzi działalność na ryczałcie (14%). Przez lata wpłacał na IKZE, odliczając te kwoty od przychodu ryczałtowego. W danym roku decyduje się na zwrot 35 000 zł z IKZE. Jego dochód na skali z innych źródeł wynosi 0 zł, a więc:

• pierwsze 30 000 zł ze zwrotu IKZE mieści się w kwocie wolnej (podatek 0 zł);

• nadwyżka 5 000 zł zostaje opodatkowana stawką 12% (600 zł);

• efektywne opodatkowanie całego zwrotu 35 000 zł wynosi zaledwie ok. 1,7%, mimo że wcześniej przedsiębiorca zyskał 14% ulgi w PIT przy wpłatach na IKZE.

Należy jednak pamiętać, że zwrot z IKZE musi być dokonany w całości – ustawa nie pozwala na częściowe wycofanie środków. Likwidacja konta wiąże się z otrzymaniem informacji PIT-11 od instytucji finansowej, którą należy samodzielnie rozliczyć w rocznej deklaracji PIT.

Posiadanie dwóch i więcej kont IKZE oraz dokonywanie na nie wpłat jest uznawane za naruszenie warunków korzystania z ulgi podatkowej. W takiej sytuacji organ podatkowy może zakwestionować wszystkie dokonane odliczenia, nakazując zwrot nienależnie pobranych ulg wraz z odsetkami karnymi za zwłokę. Dodatkowo traci się uprawnienie do zwolnienia zysków z podatku Belki. Co więcej, środki z nadmiarowego konta muszą zostać wycofane w trybie zwrotu, co – jak wspomniano wcześniej – skutkuje ich opodatkowaniem według skali podatkowej.

Aby uniknąć sankcji, podatnik, który nieświadomie otworzył drugie konto (np. przy okazji zmiany banku), powinien niezwłocznie przeprowadzić tzw. wypłatę transferową, czyli przeniesienie wszystkich środków z jednego konta na drugie i zamknięcie rachunku nadmiarowego. Wypłata transferowa jest operacją neutralną podatkowo i pozwala zachować ciągłość oszczędzania oraz prawo do ulgi za dany rok.

Najlepszy i najprostszy sposób na PIT - Program e-pity^®
Nie musisz znać się na PIT'ach i zmianach podatkowych. Oblicz wygodnie wysokość Twojego podatku PIT kompleksowo razem z wszystkimi ulgami, odliczeniami i kwotą wolną od podatku. Zadbaj o najwyższy i najszybszy zwrot podatku z PIT do 45 dni.
Po prostu oblicz Twój e-PIT w Programie e-pity 2025 i wyślij PIT online

Przede wszystkim środki zgromadzone na IKZE zwolnione są z podatku od spadków i darowizn. Podlegają one bowiem w razie śmierci oszczędzającego dziedziczeniu przez spadkobierców, chyba że wskazana została przez oszczędzającego osoba uprawniona do uzyskania wypłaty. Natomiast w przeciwieństwie do środków z IKE, gdzie wypłata dla spadkobiercy jest całkowicie zwolniona z podatku, środki z IKZE są zawsze w jakimś stopniu obciążone fiskalnie, co wynika z faktu, że zmarły korzystał za życia, a co najmniej był uprawniony do korzystania, z ulgi w PIT.

Spadkobierca lub osoba uprawniona ma dwie główne drogi postępowania, które różnią się skutkiem finansowym:

1. Wypłata bezpośrednia: Jeśli spadkobierca chce otrzymać pieniądze "do ręki", musi liczyć się z pobraniem przez instytucję finansową 10% zryczałtowanego podatku dochodowego od całej kwoty. Jest to podatek końcowy – spadkobierca nie musi go już wykazywać w swoim zeznaniu rocznym, a instytucja finansowa występuje tu jako płatnik.
2. Wypłata transferowa na własne IKZE: Jest to najbardziej efektywna metoda optymalizacji dla spadkobiercy. Środki przechodzą na jego własny rachunek IKZE bez pobierania 10% podatku. Podatek ten zostanie zapłacony dopiero wtedy, gdy spadkobierca sam zażąda wypłaty środków ze swojego IKZE (po 65. roku życia). Uzyskanie wypłaty transferowej z IKZE spadkodawcy nie wpływa na wysokość limitu wpłat na IKZE spadkobiercy w danym roku.

Skuteczność IKZE jest zerowa w sytuacji, gdy podatnik nie płaci podatku dochodowego, np. z uwagi na urlop bezpłatny, niskie dochody albo stratę z działalności. Jeśli w danym roku podatnik wygenerował stratę, to nie ma on podstawy opodatkowania, od której mógłby odliczyć wpłatę na IKZE. Ponieważ ulga IKZE nie przechodzi na lata następne, pieniądze wpłacone w roku straty są "zamrożone" bez uzyskania natychmiastowego zwrotu podatku. W takiej sytuacji lepszą strategią może być zasilenie konta IKE (gdzie korzyścią jest brak podatku Belki przy wypłacie zysków) lub wstrzymanie się z wpłatami do czasu odzyskania rentowności.

Podobne ograniczenie dotyczy osób korzystających z "Ulgi dla młodych" (do 26. roku życia) lub "Ulgi 4+" (dla rodzin wielodzietnych), jeśli ich dochód mieści się w limitach zwolnienia (85 528 zł). Jeśli podatnik i tak nie płaci podatku PIT, odliczanie wpłat na IKZE jest bezprzedmiotowe. Jednakże jeśli dochód przekracza limity zwolnień, IKZE staje się idealnym uzupełnieniem, pozwalającym na obniżenie opodatkowania nadwyżki powyżej limitu zwolnienia.